Olie voor hout
Hoe werkt dat?

Waarom houtolie?

Houtolie beschermt hout anders dan verf, lak of beits. Waar een afsluitende laag vooral óp het hout ligt, trekt olie juist ín het hout. Daardoor wordt het hout van binnenuit verzadigd en kan vocht minder makkelijk binnendringen. Om uit te leggen waarom je olie zou gebruiken, kijken we eerst naar de twee belangrijkste manieren om hout te conserveren.

Kort gezegd kun je een oppervlak op twee manieren beschermen.

1. “Inpakken in een plastic zak”?

De eerste manier is om het hout als het ware in te pakken in een plastic zak. Dat is wat je eigenlijk doet met verf, vernis, beits en dergelijke. Een keurige bescherming, zolang die plastic zak maar heel blijft. Wie wil weten hoe zo’n afsluitende afwerking in de praktijk wordt aangebracht en welke aandachtspunten daarbij horen, kan de werkinstructie over lakken van hout raadplegen. Maar als de zak scheurt dan kan het water dat door die scheur naar binnen kruipt rustig zijn gang gaan. Gevolg is dan dat het oppervlak verkleurd of zelfs gaat rotten. Wie weleens een houten bootje heeft gehad dat in de vernis stond weet daar alles van. Denk je dat je klaar bent, worden er tóch weer zwarte plekken zichtbaar en mag je wéér opnieuw beginnen! Die zwarte plekken kun je meestal weer wel verwijderen met ontweringswater oftewel opgelost oxaalzuur maar voorkomen is natuurlijk beter dan genezen.

Het onderhoud van die verf- of vernislaag is dus van cruciaal belang om de bescherming intact te houden. En dát is precies waar het vaak mis gaat. Dát er ergens een scheur op zal treden weten we namelijk wel zeker. Het enige dat we niet altijd weten is wáár de zak zal scheuren en op welk moment dat precies gaat gebeuren. Wie het dus goed wil doen begint alvast met een nieuwe laag vernis als de oude nog goed is.

Komt er toch een scheur in de verflaag dan kunnen regendruppels zoals gezegd in alle rust door die scheur in het materiaal dringen en daar hun ding doen. Schijnt vervolgens ook de zon nog eens lekker op het oppervlak dan ontstaat onder de verflaag een soort broeikasje. Daar telen schimmels welig in en wordt het verkleurings- of rottingsproces in versneld.

2. “Volproppen met olie”

De tweede manier om hout te beschermen is om het niet in te pakken in een plastic zak maar om het vol te proppen met olie. Net zoveel olie aanbrengen tot er geen olie meer in past. Als er geen olie meer in past, dan past er ook geen water meer in. En dan is het materiaal dus keurig beschermd.

Verflagen liggen zoals gezegd óp het oppervlak en kun je dan ook eenvoudig beschadigen. Dat kan door werken van het materiaal, doordat iemand zijn fiets tegen je kozijnen zet, doordat je met je bootje tegen de steiger botst of doordat iemand een bord op je parketvloer laat vallen. Doordat een oliefilm niet óp maar juist ín het materiaal zit kun je die vrijwel niet beschadigen. Je kunt er namelijk gewoon niet bij. Ook het werken van het hout onder invloed van de seizoenen maakt de oliefilm niet kapot. Onze drogende oliesoorten vormen namelijk een soort post-elastiek als ze drogen. Daardoor rekt en krimpt de oliefilm gewoon met het materiaal mee zonder te scheuren of los te raken. Dat houdt de bescherming tegen water dus keurig intact, óók als het hout werkt of gestoten wordt.

Beschermt olie tegen vergrijzen?

Hout dat binnen staat zal normaal gesproken niet vergrijzen. Bij buitenhout speelt UV-licht wél een grote rol. Zoek je vooral welke olie je buiten gebruikt en hoe je buitenhout behandelt? Lees dan eerst de aparte gids over houtolie voor buiten.

De korte uitleg is als volgt: UV-stralen uit zonlicht breken de bovenste laag van vrijwel iedere afwerking langzaam af. Bij olie zit het grootste deel van de bescherming echter ín het hout en niet als dikke laag óp het hout. De dunne toplaag van een olie-afwerking kan buiten dus verweren, terwijl de olie dieper in het hout nog steeds bescherming biedt tegen vochtopname.

Vind je vergrijzing mooi, dan hoef je buitenhout meestal alleen schoon en technisch in goede staat te houden. Wil je de houtkleur langer behouden, dan moet je de bovenste olielaag regelmatig aanvullen. Dat doe je meestal eenvoudig door het hout schoon te maken en daarna dun af te nemen met een doek met olie. Je hoeft dan geen oude verflagen te verwijderen en normaal gesproken ook niet te schuren.

Is het hout al vergrijsd of zitten er zwarte vlekken in? Dan kun je die verkleuring vaak eerst verwijderen met ontweringswater op basis van oxaalzuur. Zie je donkere of witte kringen door vocht? Lees dan ook hoe je een watervlek uit hout kunt halen zonder het hout te beschadigen.

In het kort:

Verf en vernis beschermen van buitenaf, zijn veel werk om aan te brengen, zijn kwetsbaar en zijn veel werk om te onderhouden. Maar je hoeft dat onderhoud niet zo vaak uit te voeren.

Olie beschermt van binnenuit. De oliefilm is niet kapot te krijgen, het is weinig werk om aan te brengen en het is ook weinig werk om te onderhouden. Maar je moet dat onderhoud wel vaker uitvoeren.

Hoe werkt het?

Het doel van een oliebehandeling is om het hout te verzadigen met olie. Hoe beter het hout verzadigd is, hoe minder ruimte er overblijft voor vocht en vuil. Daarom is het belangrijk om dun te werken, de olie goed te laten intrekken en overtollige olie altijd volledig af te nemen.

Zwaar belaste toepassingen:

Oppervlakken die zwaar belast worden zoals hout dat buiten komt te wonen, keukentafels en vloeren behandel je als volgt:

• Breng de eerste laag olie verdund met circa 30% terpentijnolie aan.
• Gebruik hiervoor een zuivere terpentijnolie van goede kwaliteit voor het beste resultaat.
• Breng de tweede laag olie verdund met circa 10% terpentijnolie aan.
• Breng volgende lagen onverdund aan tot het materiaal verzadigd is.

Het al dan niet verdunnen van de olie werkt eenvoudig als volgt: Hoe sterker wordt verdund, hoe dieper de olie in zal dringen, hoe dikker de uiteindelijke oliefilm in het hout zal zijn en dus hoe beter de uiteindelijke bescherming zal worden maar ook hoe meer lagen nodig zullen zijn om het oppervlak volledig te verzadigen en dus ook hoe meer werk en materiaal daarvoor benodigd is.

Licht belaste toepassingen:

Voor hout dat niet zo zwaar belast wordt zoals bijvoorbeeld een boekenkast of nachtkastje hoef je de eerste lagen niet te verdunnen maar kun je direct onverdund aan de slag gaan. Je krijgt dan weliswaar een iets minder dikke oliefilm maar dat is voor deze toepassingen prima. Voordeel is daarentegen dat je minder werk en materiaal nodig hebt en dus sneller klaar bent. Werk je met keukenhout zoals een houten snijplank of borrelplank? Lees dan hier welke olie voor houten snijplanken geschikt is en hoe je die correct aanbrengt.

• De olie dun aanbrengen met kwast of roller.
• Ongeveer een half uur in laten trekken. Plaatsen die in die tijd de olie makkelijk opnemen direct nogmaals behandelen en met name kopse kanten, knoesten, scheuren en dergelijke extra aandacht geven. Als het koud is mag de olie langer intrekken, als het warm is laat je de olie korter intrekken.
• Het oppervlak afnemen met schone, droge lappen zodat er géén olie óp het oppervlak achterblijft. Zorg er voor dat alle olie van het oppervlak verwijderd wordt voordat de olie een filmpje kan vormen.
• De lappen uitgespreid laten drogen om broei te voorkomen.
• Eventueel volgende lagen na een dag wachten aanbrengen en zoveel lagen aanbrengen tot het hout niets meer opneemt en dus verzadigd is.

Voor eiken meubels of tafels gelden soms iets andere aandachtspunten. In onze werkinstructie eikenhout behandelen leggen we dat stap voor stap uit.

Welke houtolie kies je?

Welke houtolie je nodig hebt, hangt af van de houtsoort, de toepassing en de belasting. Deze pagina gaat vooral over de vraag hoe hout oliën werkt en hoe je olie correct aanbrengt. Zoek je vooral hulp bij de productkeuze, gebruik dan de aparte keuzehulp welke houtolie kiezen.

Wil je eerst een overzicht van de verschillende oliesoorten en hun toepassingen? Bekijk dan de algemene productinformatie over houtolie. Zoek je specifiek olie voor buitenhout, zoals schuttingen, gevelbekleding, tuinmeubelen of vlonders? Lees dan de aparte gids over houtolie voor buiten.

In grote lijnen kun je het zo zien: lijnolieproducten zijn vooral interessant voor binnengebruik en donkerdere houtsoorten, maar zijn minder geschikt als je buiten een lichte houtkleur zo lang mogelijk mooi wilt houden. Voor veel algemene toepassingen is Verbeterde Houtolie een logische basisolie, omdat die breed inzetbaar is en goed in het hout trekt.

Voor buitenhout en zwaar belaste toepassingen werk je vaak in twee stappen: eerst zo diep mogelijk verzadigen met een goed indringende olie en daarna, als dat nodig is, afwerken met een olie die beter past bij zon, regen en de specifieke houtsoort. Denk bijvoorbeeld aan Douglasolie, Bankiraiolie, Teakolie of Hardhoutolie.

Zwarte olie voor hout

Wil je hout niet alleen beschermen, maar ook zwart maken? Dan gebruik je geen gewone houtolie, maar een zwarte olie- of beitsafwerking die in het hout trekt en de houtstructuur zichtbaar laat.

Dat is vooral interessant voor zwart tuinhout, gevelhout, schuttingen, meubels en andere toepassingen waarbij je een natuurlijke zwarte afwerking wilt zonder een dikke verflaag. Lees dan de aparte uitleg over zwart hout behandelen met natuurlijke olie.

Twijfel je tussen meerdere toepassingen of houtsoorten? Gebruik dan niet deze algemene uitlegpagina als productkeuze, maar ga naar welke houtolie kiezen. Daar hoort die zoekintentie thuis.

Waar let je op?

Behalve dat je het juiste product kiest en de hierboven genoemde werkwijze volgt zijn de volgende dingen nog extra van belang:

• De meestgemaakte fout is dat mensen olie aanbrengen alsof het verf is. Daardoor blijft er te veel olie óp het hout liggen. Die overtollige olie droogt slecht, kan gaan rimpelen, blijft plakkerig en trekt vuil aan.
• Neem daarom ongeveer een half uur na het aanbrengen alle overtollige olie volledig af met schone, droge lappen. Blijft de olie toch plakken of is er al een te dikke laag ontstaan? Lees dan hoe je plakkerige olie op hout kunt herstellen.
• Een andere veelgemaakte fout is om olie aan te brengen op vergrijsd hout zonder eerst te ontgrijzen met ontweringswater. Zorg er dus voor dat eerst het hout in orde is voor je begint met oliën.
• Bij het drogen van olie komt warmte vrij. Dat is normaliter geen enkel probleem maar als je de lappen waarmee je het oppervlak hebt afgenomen tot een prop frommelt dan kan het, zeker bij wat warmer weer, binnenin die prop zó warm worden dat de prop vanzelf in brand vliegt. Zelfontbranding of broei noemen we dat en dat kan uiteraard heel vervelende gevolgen hebben. Laat alle gebruikte lappen dus altijd uitgespreid drogen en gooi ze pas in de kliko als ze volledig droog zijn.

Bij welk weer?

Zorg dat het lekker weer is als je met olie aan de slag gaat. Olie droogt namelijk het prettigst bij een temperatuur die tussen de 15 en 25 graden ligt. Bij aanmerkelijk lagere temperaturen wordt de droogtijd enorm veel langer, bij veel hogere temperaturen wordt de droogtijd wel korter maar wordt daardoor ook de levensduur korter en met name dat laatste is uiteraard niet wat je wilt.

Zorg er niet alleen voor dat de temperatuur goed is maar let ook op de luchtvochtigheid. Het is prettig als die onder de 70% ligt oftewel dat het gewoon lekker droog weer is. In tegenstelling tot wat veel mensen denken neemt olie namelijk makkelijk vocht op wat de kwaliteit van de oliefilm nadelig kan beïnvloeden. Als het gaat regenen voordat de olie droog is kan dat zelfs tot gevolg hebben dat je een grijze waas op het hout na het oliën krijgt.

Staat er een licht windje dan helpt dat ook nog een beetje om de olie prettig te laten drogen. Olie heeft namelijk zuurstof nodig om te kunnen drogen dus lekker ventileren helpt daarbij.