Verkleuring van hout kan verschillende oorzaken hebben.

Zo kan het hout verkleuren doordat het wordt blootgesteld aan weer en wind en daardoor gaat vergrijzen. Lees daarvoor even het blog “Waarom vergrijst hout?” en wanneer verkleuring wordt veroorzaakt door vergrijzing, volg dan de complete aanpak voor vergrijsd hout herstellen. Ook kan hout verkleuren doordat het weer er in komt of doordat het om een andere reden zwart wordt. Hoe dát zit en hoe je dat op kunt lossen met Oxaalzuur vertellen we op de pagina over het weer in hout.

In deze blog leggen we uit waarom hout verkleurt op het moment dat je een oliefilm aanbrengt.

Iedereen die weleens met olie of een andere afwerking aan de slag gegaan is, zal herkennen dat je bij het aanbrengen van de eerste laag van het product heel vaak de kleur van het hout ziet veranderen. Hoeveel de kleur verandert hangt af van de houtsoort en het gebruikte product maar het is maar zelden dat je er niets van ziet. Een deel van de klussers wordt blij van dat effect en zegt dan: “Woow, de tekening van het hout komt er prachtig uit!” terwijl een ander deel van de klussers iets roept in de trant van: “Hèè, het wordt helemaal dónker! Hoe kan dát nou?”. En dát is een goeie vraag dus laten we daar eens naar kijken.

Om verkleuring van hout te verklaren zet je je microscoopbril op.

Daarmee zie je namelijk vaak dingen die we in het dagelijks leven al snel over het hoofd zien en kunnen we makkelijker verklaren wat er gebeurt. OK, bril op? Kijken maar!

Als we het hout van heel dichtbij bekijken zien we jaarringen, mergstralen, poriën, vezels, lignine en misschien ook inhoudsstoffen zoals bijvoorbeeld kalk. Lignine bepaald voor een groot deel de kleur van het hout en geeft het zijn bruine kleur. De vezels zijn eigenlijk een soort cellulosenetwerk dat in wezen kleurloos is. Het lijkt ondoorzichtig doordat het licht dat erop valt wordt gebroken. Die breking van het licht wordt veroorzaakt doordat er lucht in de vezels zit.

Hmmm… dus als we de vezels op zouden vullen dan zou het licht minder gebroken worden? Inderdaad! Print voor de grap maar eens een leuke tekst uit op een vel papier en zet dat vel papier vervolgens eens in de olie. Je zult zien dat het papier dan ineens melkachtig transparant wordt. Maak er nog even een mooie houten doos omheen en zet er een waxinelichtje in en je hebt een leuk sfeerlichtje voor op de salontafel.

Wist je trouwens dat er op allerlei plaatsen in de wereld druk gewerkt wordt om hout volledig transparant te maken? Dat probeert men door de lignine te verwijderen of te wijzigen en de cellulose op te vullen. Je krijgt dan een product dat wel doorzichtig is maar heel veel sterker is dan glas. Google maar eens op “Doorzichtig hout” om te zien wat er allemaal al kan!

Verkleuring van hout komt doordat de vezels transparant worden.

Dat is dus wat er ongeveer gebeurt als we hout nat maken met water, hout behandelen met olie of een andere vloeistof. De vezels worden dan in meer of mindere mate transparant waardoor je ineens in het hout kunt kijken in plaats van er tegenaan. Hoe dieper de olie in het hout dringt, hoe dieper je ook in het hout kunt kijken. Maar omdat er binnenin je stuk hout geen lampje zit wordt het ook steeds donkerder naarmate je dieper kunt kijken.

Vergelijk dat effect voor het gemak eens met de oceaan. Die zit, als we niet in een plastic-soep-gebied zwemmen, vol met helder water. Helder water waar je bij het snorkelen prima doorheen kunt kijken zodat je alle vissen en hun prachtige kleuren kunt zien. Als we echter wat dieper duiken dan wordt het ook vanzelf donkerder. En duiken we een paar kilometer diep dan blijkt dat je ondanks dat heldere water toch ineens geen hand meer voor ogen ziet. En zo is het dus ook met hout: hoe dieper je kunt kijken, hoe donkerder het hout zal worden.

Maar hoe kan het dan dat de ene oliesoort het hout veel sterker laat verkleuren dan de andere? Wie de blog over Verdunnen heeft gelezen heeft geleerd dat veel producten vol zitten met oplosmiddel. Oplosmiddel dat de vezels in eerste instantie transparant maakt maar vervolgens gewoon verdampt en de vezels weer ondoorzichtig achterlaat met een lichtere uitstraling tot gevolg. Een olie zonder oplosmiddel zal de poriën vullen en ook gevuld houden waardoor je diep in het hout blijft kijken en je dus een sterkere verkleuring krijgt. Dus eigenlijk geldt dat hoe donkerder het hout wordt hoe beter het beschermt is. Grappig nietwaar?

Waarom is de verkleuring van hout bij kops hout sterker dan langs hout?

Het zal je nu ook duidelijk zijn waarom kops hout altijd sterker verkleurt dan langshout. Bij het kopshout kijk je normaal al in de vezels en door daar olie in te gieten kun je dus nog heel veel dieper kijken in de “rietjes” dan wanneer je tegen de zijkant van een vezel aan zit te kijken. En zo is het ook met oud hout. Oud hout neemt doordat het vaak in de loop der jaren erg droog geworden is, meer olie op dan vers hout waardoor ook oud hout vaak veel donkerder wordt dan nieuw hout. Een puntje dus om rekening mee te houden als je een oude boerderij onderhanden neemt of als je een nieuw stuk hout aanbrengt in een oud meubel…

Natuurlijk heeft olie van zichzelf ook een kleurtje, meestal bruin-gelig. Op donkere houtsoorten heeft die kleur van de olie zo goed als geen invloed. Op hele lichte houtsoorten zoals bijvoorbeeld vuren, grenen of linden is dat anders. Die houtsoorten zijn zo licht van kleur dat niet alleen de vezels transparant worden maar je ook iets van de kleur van de olie zult gaan zien. Daarom worden die houtsoorten ook in meer of mindere mate geler als je ze in de olie zet. Gebruik je een lijnolie-product dan zal die vergeling steeds erger worden doordat de lijnolie zelf steeds geler wordt. Gebruik je een product op basis van Tungolie dan heb je dat effect niet. Tungolie vergeeld van zichzelf namelijk niet verder.

Kan ik dan niet de “droge kleur” van het hout behouden?

Eigenlijk kan dat inderdaad niet als je voor olie kiest maar er is wel een trucje waarmee je vaak wel aardig in de buurt komt. Dat trucje is het toevoegen van precies voldoende pigment om het hout weer de oorspronkelijke kleur te geven zónder dat je een beits effect krijgt. Voor lichte houtsoorten betekend dat dat je wit pigment toevoegt en het product Kleurloze Hardwaxolie doet precies dát en is dus de beste optie als je de kleur van licht hout zo dicht mogelijk bij de droge kleur wil houden.

Voor andere kleuren hout voeg je de kleur van je keuze toe om dát effect te krijgen dat je zoekt. Als pigment kun je eenvoudig een beetje ouderwetse lijnolieverf gebruiken. Hoeveel je nodig hebt bepaal je eerst even op proefplankjes en als je het juiste recept hebt gevonden maak je een grotere batch aan waarmee je in een keer je hele klus kunt behandelen.

Conclusie?

We begonnen deze blog met de vraag: “Welke olie moet ik kiezen om mijn hout niet te laten verkleuren?”. Na lezen van bovenstaande weet je nu dat het antwoord daarop eigenlijk is: “een olie die niet in het hout dringt…” maar dat je door pigment toe te voegen wel iets kunt maken dat behoorlijk in de buurt komt.