Gemodificeerd hout
We krijgen regelmatig de vraag wat gemodificeerd hout eigenlijk is, of je dat nu wel of niet moet behandelen en zo ja waar je dat dan het beste mee kunt doen. Daarom kijken we in deze blog naar wat gemodificeerd hout is, welke soorten er zoal zijn en natuurlijk naar óf en zo ja hoe je die dan het beste af kunt werken om de levensduur nóg langer te maken.
Gemodificeerd hout is hout dat is behandeld om de eigenschappen ervan te verbeteren. Er zijn verschillende behandelingen mogelijk maar ze hebben allemaal tot doel om de structuur van het hout zo te veranderen dat de duurzaamheid, stabiliteit, sterkte en/of weerstand tegen externe invloeden zoals vocht, schimmels, insecten en kromtrekken groter worden. Hieronder noemen we een paar behandelingen.
Thermisch gemodificeerd hout ondergaat een hittebehandeling zonder chemicaliën. Het wordt door deze behandeling duurzamer, krijgt een verbeterde weerstand tegen vocht en is minder vatbaar voor kromtrekken. Het verandert van kleur maar heeft een goede dimensionele stabiliteit. Er zijn geen beperkingen ten aanzien van te gebruiken bevestigingsmaterialen en blijft ongeveer even sterk als gewoon hout.
Aanbevolen afwerking: Het beste is om thermisch gemodificeerd hout af te werken met olie- of wasgebaseerde producten. Deze helpen de oorspronkelijke kleur te behouden en beschermen het hout tegen vocht. Als u voor olie kiest kunt u het beste de werkwijze volgen zoals die op deze site is beschreven voor het behandelen van Eiken (andere houtsoort, zelfde werkwijze).
Bij geacetyleerd hout zoals Accoya wordt de celstructuur van het hout veranderd door een behandeling met azijnzuur. Daardoor krijgt het hout een verbeterde duurzaamheid en stabiliteit. Geacetyleerd hout is minder gevoelig voor vocht, rot en insecten en heeft minder onderhoud nodig. Nadelen kunnen zijn dat het een typische geur heeft en dat gewone bevestigingsmaterialen snel roesten door restanten van het gebruikte zuur.
Aanbevolen afwerking: Verf, beits of hout oliën zijn geschikte afwerkingsmaterialen voor geacetyleerd hout. Ze beschermen het hout tegen weersinvloeden en verlengen daarmee de levensduur nog verder.
Gecomprimeerd hout is nog niet ruim op de markt maar wel een bijzondere ontwikkeling. Ingenieurs op de universiteit van Maryland hebben een proces ontwikkeld waarbij hout meer dan 10 keer zo sterk wordt gemaakt waardoor het een goedkoper en lichter alternatief is voor allerlei metalen. Doel van deze techniek is dan ook niet zozeer de levensduur van het hout te verlengen maar vooral om de sterkte te verhogen en het gewicht te verlagen.
Sterke materialen om constructies mee te maken zijn vaak duur, vergen delfstoffen en/of zijn moeilijk te maken. Ook vragen ze vaak veel energie om te bewerken. Hout daarentegen is relatief goedkoop, eenvoudig te bewerken en uiteraard heel milieuvriendelijk maar wordt snel lomp en zwaar bij het gebruik in constructies. Bij de methodes die tot voor kort beschikbaar waren om hout te comprimeren kon het hout tot ongeveer 40% van zijn oorspronkelijk volume worden gecomprimeerd. Daarbij bleef een deel van de poriën in tact en was dit materiaal gevoelig voor zwellen als gevolg van vocht. Met de nieuwe techniek uit Maryland kan het hout volledig worden gecomprimeerd. Daarbij blijft ongeveer 20% van het oorspronkelijke volume over en ontstaat een zeer sterk en stabiel product.
In dit proces wordt een deel van de lignine verwijderd. Het eindproduct is weliswaar nog gevoelig voor vochtigheidspercentages vanaf ongeveer 95% maar dat kan zelfs worden voorkomen door het te behandelen met olie.
Het resultaat is een materiaal dat gemaakt is van puur hout maar dat volgens de ontwikkelaars net zo sterk als staal én bovendien 6 keer lichter is. De verwachting is dat snel groeiende houtsoorten zoals Vuren of Balsa hiermee gebruikt kunnen gaan worden om langzamer groeiende soorten zoals bijvoorbeeld Teak te vervangen. En dat niet alleen. Men verwacht zelfs dat gecomprimeerd hout op termijn het staal van auto’s, vliegtuigen, containers en gebouwen zal gaan vervangen. Volgens de ontwikkelaars is het qua eigenschappen te vergelijken met carbon maar wordt gecomprimeerd hout veel goedkoper.
Wie meer wil weten over gecomprimeerd hout kan terecht bij de firma Inventwood die zich overigens ook bezig houden met transparant hout waar we al eerder iets over schreven en met hout met zeer hoge isolatiewaardes.
Er zijn verschillende soorten gemodificeerd hout op de markt. Sommigen soorten zijn ontwikkeld om het hout een langere levensduur te geven, anderen om bijvoorbeeld de sterkte te verhogen of het gewicht te verminderen. Vrijwel alle soorten kunnen met olie worden behandeld om hun levensduur nóg verder te verhogen en vergrijzing te voorkomen. Belangrijk voor alle soorten blijft uiteraard om voldoende aandacht aan de constructie te geven zodat de vochtbelasting van het materiaal zo klein mogelijk blijft. Goed beluchten, zorgen voor snelle afwatering en degelijk behandelen blijft dus ook bij deze materialen nog steeds van belang.
Ron van Zaltbommel heeft zich ruim 25 jaar beziggehouden met restauratiewerk van monumentenpanden, meubelen en dergelijke en gaf daarnaast in diverse landen cursussen over allerlei houtbewerkings- en restauratietechnieken. Omdat hij niet tevreden was met de kwaliteit van de op de markt zijnde oliën is hij in 2011 begonnen om zelf olie te maken. Olie uit natuurlijke grondstoffen en volledig zonder of met slechts heel weinig oplosmiddelen. Ron van Zaltbommel deelt zijn kennis nog steeds regelmatig via demonstraties en lezingen over ambachtelijke houtbewerking en natuurlijke afwerkingstechnieken. Inmiddels worden zijn producten in 6 landen door duizenden enthousiaste houtbewerkers gebruikt en waarderen zijn klanten de producten van deCokerije met een 9,7.