Onder-hout...

Moet je de onderkant van het hout ook behandelen?

Leesduur: ongeveer 10 minuten

Een vraag die we met zekere regelmaat krijgen is hoe het nu eigenlijk zit met afwerken. Moeten de onderkant van het werkblad, de achterkant van de boekenkast of de onderzijde van de vloerdelen nu wel of niet behandeld worden? In deze blog daarom wat meer uitleg over de zin en onzin van het afwerken van stukken hout die je toch niet ziet...

Zoals altijd is het antwoord op de vraag of je het onzichtbare deel van je werkstuk wel of niet moet behandelen niet met een simpel "Ja", of "Nee" te beantwoorden. Gelukkig maar anders was het deze keer wel een héle korte blog geworden. Eerst voor de zekerheid maar weer een klein stukje theorie. Hout bestaat onder andere uit vezels en die vezels kunnen vocht opnemen en afstaan. Als dat gebeurt dan zwellen de vezels als er vocht wordt opgenomen en krimpen ze als er vocht verdampt. Net als bij een spons. Als we hout behandelen verminderen we die mogelijkheid om vocht op te nemen en af te staan en daardoor neemt dus ook het zwellen en krimpen af. Daarnaast kunnen we hout willen behandelen omdat:

> Het hout er mooier van wordt. De "tekening" spreekt dan meer.

> Het hout beter beschermd wordt tegen rot en schimmels doordat het minder of geen vocht meer op kan nemen.

> We het hout een ander kleurtje willen geven of willen beschermen tegen vergrijzen.

 

Of we de kanten die we toch niet zien wel of niet moeten behandelen hangt dan ook onder andere af van de reden waarom we het hout willen behandelen.

 

Komt het werkstuk binnen te wonen en behandel je het alleen om het er mooier uit te laten zien, zoals bijvoorbeeld het geval is bij een boekenkast of TV-meubel, dan is het niet erg zinvol om de achterzijde van de kast net zo mooi te maken als de voorzijde en besteden we daar dan ook over het algemeen minder aandacht aan. Wél kan het natuurlijk zinvol zijn om de achterkant van zo'n kast weliswaar niet perse mooi te maken maar deze juist wel tegen houtworm te beschermen want die knaagvrienden vinden rust wel zo prettig en zullen dan ook vaak als eerste aan de achter- of onderzijde beginnen.

 

Komt je hout buiten te wonen en wil je het tegen rot beschermen dan is het uiteraard aan te raden om niet alleen de zichtzijdes maar het hout volledig rondom te behandelen. Dat klinkt logisch maar gebeurt helaas toch vaker niet dan wel. Het komt maar al te vaak voor dat eerst de planken voor de tuinvlonder worden gezaagd en geplaatst en er daarna pas over afwerken wordt nagedacht. Of dat direct met het bouwen van het tuinhuis wordt begonnen waarbij de onderste balken kaal op een paar koude tegels op de natte grond worden gelegd om er pas na afloop van de complete bouw achter te komen dat er nog gebeitst, geschilderd of geolied moet worden. En dan kun je daar natuurlijk niet meer bij. Nou ja, dat zien we toch niet... Toch? Nee, dat klopt maar het zijn juist die onderzijden die het vaakst en het langst nat worden en die dus ook het meest gevoelig voor rot zijn. Gevolg is dan ook dat vlonders te snel rotten, tuinhuizen veel te snel inzakken en schuttingpalen bij een stevige storm afbreken terwijl de rest van het bouwwerk eigenlijk nog prima in orde was. Jammer toch? Als de bouwer gewoon even iets meer tijd had genomen dan zou de levensduur vaak vele malen hoger geweest zijn. Door dus altijd eerst de onderdelen op maat te maken en volledig te behandelen alvorens ze te monteren zorg je ervoor dat je héél veel langer plezier hebt van je werk. Kies je ervoor om planken of balken vooraf te behandelen en alleen nog even op lengte te zagen tijdens de montage vergeet dan niet om na het zagen altijd de gezaagde kanten weer even opnieuw te behandelen en / of probeer die zaagkanten aan "de droge kant" te monteren. Bij verticale latten tegen een gevel bijvoorbeeld probeer je de kant die je net gezaagd hebt, en die misschien toch wat minder goed behandeld is dan de andere kant die je eerder in alle rust had behandeld, onder de goot te monteren aangezien het daar een stuk droger is dan aan de onderzijde waar alle regendruppels het langst blijven hangen...

 

Heb je besloten om een nieuwe vloer in je monumentale boerderij te leggen en is je keuze daarbij gevallen op prachtig brede, massief houten, grenen vloerdelen dan komt je hout natuurlijk niet buiten te wonen en wordt er dan ook nogal eens gedacht dat vocht niet van belang is en het dus prima is om eerst de vloer te leggen en daarna pas af te werken. Als er geen gekke dingen gebeuren zal die houten vloer ook vast niet onder water komen te staan dus van rot hebben we met een beetje geluk geen last. Maar ondanks dat zal de luchtvochtigheid in huis, zeker bij een oud pand, nog weleens willen wisselen. Heb je dan de onderzijde van de vloerdelen niet behandeld en de bovenzijde wel dan zullen de vloerdelen aan de onderzijde aanmerkelijk sneller vocht opnemen en afstaan dan aan de bovenzijde waardoor de vloerdelen sterk kunnen gaan schotelen ("kromtrekken"). Vaak is de onderzijde van de vloer natuurlijk kouder en dus ook iets vochtiger dan de bovenzijde waardoor dit schotelen ook niet altijd vanzelf weg gaat als het weer warmer en droger wordt. En dat is natuurlijk zonde van de gebreide geitenwollen sokken! Ook om die reden legt een goede timmerman natuurlijk altijd de hartzijde van de planken aan de bovenzijde. Als de plank dan toch wil schotelen dan wordt hij door de spijkers of schroeven misschien nog enigszins vlak gehouden en scheelt dat weer wat splinters in je sokken. Maar als je even de tijd neemt en een goeie klus wil doen waar je lang plezier van hebt dan behandel je dus ook de onderzijde van je vloerdelen voordat je ze monteert. Ja, het is wel wat meer moeite maar het kan de kwaliteit van je werk aanmerkelijk vergroten.

Naast de plaats en het gebruik van je werkstuk speelt natuurlijk ook het gebruikte materiaal mee  in de keuze voor het wel of niet afwerken. Multiplex is door zijn kruislingse verlijming heel stabiel en heeft dan ook minder last van vocht en kromtrekken. Goede timmerpanelen (je weet wel, van die meubelplaten die uit allerlei kleine, aan elkaar gelijmde, stukjes hout bestaan) zijn iets gevoeliger maar op hun beurt weer minder gevoelig dan volledig massief hout. Bij dat volledig massieve hout bepaalt onder andere hoe het stuk gezaagd is hoe groot en in welke richting de werking zal zijn.

 

Voldoende dus om over na te denken als je een volgende klus ter hand neemt want een wijs Delftsblauw tegeltje leerde ons al lang gelee: "Wie tijd spendeert aan onderhout spaart heel veel tijd aan onderhoud..."